Boşanma sürecine giren veya evliliğinde kriz yaşayan eşlerin en sık başvurduğu yöntemlerden biri; üzerlerine kayıtlı gayrimenkul, araç veya şirket hisselerini akrabalarına, arkadaşlarına devretmek veya banka hesaplarını boşaltmaktır. Ancak Türk Medeni Kanunu, iyi niyetli eşi korumak amacıyla “Eklenecek Değerler” (TMK m. 229) ve “Üçüncü Kişilere Karşı Dava” (TMK m. 241) müesseselerini düzenlemiştir.
TMK m. 229 Kapsamında Tasfiyeye Eklenecek Değerler
Kural olarak mal rejiminin sona erdiği (boşanma davasının açıldığı) tarihte mevcut olan mallar tasfiye edilir (TMK m. 235/1). Ancak kanun koyucu iki halde elden çıkarılan malların da mevcutmuş gibi hesaba katılacağını emreder:
1-Boşanmadan Önceki Son 1 Yıl İçindeki Karşılıksız Kazandırmalar (TMK m. 229/1):
Eşlerden birinin, mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı bağışlar (örneğin kardeşine araba hediye etmesi, ailesine yüklü nakit aktarması) tasfiyeye eklenir. Burada eşin mal kaçırma kastı aranmaz.
2-Katılma Alacağını Azaltmak Kastıyla Yapılan Devirler (TMK m. 229/2):
Bir eşin, diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı muvazaalı devirlerdir. Bu bentte herhangi bir zaman sınırı yoktur; 2 yıl önce veya 6 ay önce yapılmış olması fark etmez. Boşanma niyetinin belirmesinden sonra tapuda satış gösterilerek anneye, kardeşe veya samimi arkadaşa devredilen taşınmazlar bu kapsama girer.
Kaçırılan Malın Değeri Nasıl Belirlenir?
Elden çıkarılan taşınmaz veya aracın tasfiyesinde yapılan en büyük hata, malın geçmişteki satış bedelinin esas alınmasıdır. Yargıtay 2. ve 8. Hukuk Dairelerinin içtihatlarına göre; mal kaçırma kastıyla devredilen malvarlığı sanki halen elindeymiş gibi kabul edilir ve devir tarihindeki vasıfları korunarak karar tarihine en yakın güncel sürüm (rayiç) değeri üzerinden katılma alacağı hesaplanır. Bankadan çekilip gizlenen nakit paralar ise TÜFE endeksine göre güncellenir.
Malı Devralan Üçüncü Kişiye Dava Açılabilir mi? (TMK m. 241)
Borçlu eş malvarlığını tamamen boşaltmışsa ve mahkemenin hükmettiği katılma alacağını ödeyecek malı kalmamışsa ne yapılacaktır?
Alacaklı eş, borçlu eşten tahsil edemediği bakiye miktar için malı devralan 3. kişiye karşı TMK m. 241 uyarınca eksik kalan miktarla sınırlı olarak alacak davası açabilir.
Yargıtay’ın güncel usul uygulamasına göre; açılan mal rejimi davasında 3. kişi de davalı gösterilmişse, 3. kişi hakkındaki dava tefrik edilerek (ayrılarak) asıl eşten tahsil kabiliyeti “bekletici mesele” yapılır.